روستای تاریخی و صخره ای میمنـــد شهربابک

میمند این سنگستان حماسی تاریخ با هزاران سال قدمت، یادآور روزگارانی است که انسانها، خدایان خود را بر ستیغ بلند کوه ها جستجو می کردند، و کوه مظهر صلابت و قدرت و سمبل عزم و اراده و ایمان به شمار می رفت. این بنای صخره ای تاریخی، بی تردید از نخستین سکونتگاههای بشری در ایران به شمار می رود، دورانی که ایرانیان هنوز مهرپرست بودند و کوه ها را مقدس می شمردند عقیده ای که بعدها نیز ظهور تاریخی و مذهبی داشت کما اینکه موسی علیه السلام در کوه طور به عبادت و عبودیت می پرداخت و رسول گرامی اسلام نیز ذر غار و کوه حرا به پیامبری میعوث گردید. به هر تقدیر هزاران سال پیش انسانهایی که با تیشه عشق و همت و حمیت، و یا عزمی به استواری کوه، فرهادوار دل سنگها را شکافتند و بنایی را پی ریختند که امروز پس از هزاران سال همچنان نماد عزم و اقتدار ایرانی به شمار میرود. به درستی نمی دانیم انگیزه احداث چنین بنایی در بیش از ده هزار سال پیش چه بوده، اما این هدف هر چه باشد اهمیت آن را نباید و نمی توان نادیده گرفت. زیرا در آن زمان که هنوز فولاد و آهن در زندگی مردم جایگاهی نداشته، با ابتدایی ترین وسائل، در برابر کوه قیام کردن، کاری خرد و کوچک نبوده و نیست. این انگیزه هر چه باشد از سکونت گرفته تا استحکامات نظامی، قابل تقدیس و افتخار و بالندگی است. این مجموعه ارزشمند در طول تاریخ کمتر دستخوش تحولات کالبدی و اجتماعی شده و بیشتر تغییرات آن مربوط به قرن های اخیر است. خانه های میمند و طرح بنای این مجموعه عظیم صخره ای به گونه ای است که می توان گفت احداث آن با مطالعه قبلی و محاسباتی مناسب و مقبول صورت گرفته، امری که بر اهمیت آن می افزاید. خانه ها در سطح شیب دار و در طبقات مختلف به صورت شکاف های افقی بنا شده، طول این بریدگی ها که به آن ها کیچه می گویند به ۶ تا ۹ متر می رسد. انتهای کیچه به فضایی ایوان مانند به نام دالان ختم می شود که اغلب امور روزمره خانواده ها در آن صورت می گیرد. در اطاف هر یک از این دالانها بین یک تا پنج خانه صخره ای وجود دارد. این منازل در پنج طبقه و به شکل پلکانی و یک در میان روی هم قرار گرفته اند، آن طور که هیچ کدام از آن ها با یکدیگر برخوردی ندارند، داخل خانه ها نیز علاوه بر آتشدان و طاقچه هایی که برای رفع نیاز و چیدن وسایل زندگی تعبیه شده حتی جای قلاب گهواره نیز در دیوار اطاق به طرز بسیار ماهرانه کنده شده که دلیل دیگری بر سلیقه مردم آن روز این روستاست. از نظر اجتماعی نیز می توان قضاوت کرد که ساکنان این روستا از اندیشه روشن و منوری بهره داشته اند. کما اینکه حمام میمند مبنای این احتجاج است. در روزگاری که بشر از تمدن بی خبر و به اصل نظافت پی نبرده بود، مردم این دیار برای حفظ سلامت و پاکیزگی خود اقدام به احداث حمام کرده اند و حتی اگر این بنا بعدها یعنی دو تا سه هزار سال قبل هم ساخته و به بناهای مجموعه اضافه شده باشد باز هم جای بالندگی دارد. فراموش نمی کنم چند سال قبل که برای دیدار باغ شمبرون واقع در وین پایتخت اتریش رفته بودم و از اطاقهای متعدد آن که هر یک به سبک و شیوه هنری کشوری تزیین شده دیدن می کردم، در یکی از اطاقها نگاهم به تصویری از یک میمون افتاد و از راهنما پرسیدم: فلسفه وجود این میمون در نقاشی چیست؟ راهنما گفت: اروپاییان تا همین چند قرن قبل چیزی به نام حمام نداشتند و اکثراً بوی بد بدن خود را با عطر جبران می کردند. این مسئله موجب می شد تا سر آنها شپش بزند، بر این اساس عنترهایی را تربیت کرده بودند که شپش ها را در سر آنها بجوید و از بین ببرد. لذا وقتی کسی در جمع سرش را می خاراند، می گفتند"سرش عنتری شده"! و حالا این وضعیت را مقایسه کنیم با مردمی که هزاران سال قبل در گوشه گمنانی از خاک ایران عزیز، به فرهنگ حمام آشنایی داشته و نظافت و پاکیزگی از جمله اصول شناخته شده زندگیشان به شمار می رفت. اما آنچه سخت موجب تاسف و تاثر است این که میمند با این همه عظمت تاریخی و شگفتی های نوع بنا، چنان مهجور و ناشناخته مانده که نه تنها جهانیان از آن بی اطلاعند، و مـــردم کشــورمـــان نیز چندان آگـــاهی از وجــود چنین مجموعه ای ندارند. (سید محمد علی گلاب زاده)