نمايي زيبا از ميمند كهن

عكس هوايي ميمند سال 1361

زندگي در مرحلهْ ايلياتي (عشايري)

آنچه را كه در اين بخش مي خوانيد شرحي است در چگونگي افعال دامداران روستاي ميمند. اين مطالب چكيده سخنان دامداران و چادر نشينان ميمندي مي باشد. از بيست و پنجم بهمن گوسفندان شروع به زائيدن مي كنند. زاد و ولد دامها تا حدود پانزدهم اسفند ماه به طول مي انجامد. به اين مدت سرِ زِه مي گويند. بعد از اين كه بزغاله ها و بره ها ( خِلِمه ها) بدنيا آمدند به مدت پانزده روز يعني تا زماني كه علف خوار شوند احتياج به مراقبت شبانه روزي دارند. به همين منظور فضائي براي زندگي آنها در نظر گرفته مي شود كه به آن كوُز ميگويند. طرز ساخت كوزها بدين تر تيب است كه ابتدا دو گودال به عمق 80 و به قطر 220 سانتي متر ( بر حسب تعداد بز غاله ها و بره ها  ابعاد فرق ميكند) در زمين حفر مي كنند. به گونه أي كه دو چاله بر هم مماس باشد سپس از نقطهْ تماس از كف چاله دربي به ابعاد ۵۰ × ۴۵ سانتي متر بعنوان راهي ارتباطي بين دو چاله باقي مي گذارند. چون محلي كه كوز ساخته مي شود معمولاً ريگزار است دور چاله ها را يک رديف سنگ مي چينند تا ريگ و خاک به داخل چالهْ كوز ريزش نكند. كوز را از سطح زمين (بالاي چاله ) با چوبهايي كه به صورت مخروطي يک سر آنها بر روي محيط دايره أيِ بالاي چالهْ كوز قرار گرفته و سر ديگر آنها در هم كلاف شده اند، مي پوشانند. روي چوبها را با بوته هاي خودروي بيابان از جمله جاز ، چِمزُو و تِرقوُ پوشانده و روي اين بوته ها را با گِل، اندود مي كنند تا در هنگام بارندگي آب به درون كوز نفوذ نكند و هنگام سرما درون كوز گرم باشد. در بالاي چاله ها روي سطح زمين در قسمت مخروطي شكل كوز دربي به ابعاد ۵۰ × ۴۵ سانتي متر باقي مي گذارند تا از اين راه بزغاله ها و بره ها و در موقع لزوم صاحب آنها نيز  بتواند داخل كوز گردد. بزغاله ها و بره ها مدت پانزده روز پس از تولد را شبانه روز در اين كوزها مي گذرانند. اما در روز براي مدت كوتاهي براي شير خوردن بيرون آورده مي شوند. براي اينكه زير دست و پاي خِلِمه ها كثيف نشود، كف كوز ها را با بوته هاي چمزو، فرش كرده  و هر هفته چمزو ها را عوض مي كنند. با اين كار ادرار كره ها و بره ها باعث كثيف شدن كوزها نمي شود. برخي از گوسفندان پس از زايش مانع از شير خوردن بره هايشان مي شوندكه در اصطلاح محلي به اين عمل" ناوَرداري" گويند.چون برخي از گوسفندان در هنگام چرا در شب يا روز زايمان مي كنند و براي عقب نماندن از گله مجبورند بلافاصله بعد از زايمان به راه خود ادامه دهند و فرصت اينكه كره يا بره خود را پاک كنند و به آنها شير بدهند را پيدا نمي كنند احتمالاً فرزند خويش را فراموش كرده و از شير دادن به آنها سر باز مي زنند كه اين ناورداري در مورد ميش ها شديدتر است تا بزها. براي اينكه گوسفندان ناوردار به بره يا كره خود شان عادت كنند و به آنها شير بدهند گله داران متوسل به ترفند هاي گوناگوني مي شوند. مثلاً بز ناوردار را به جائي مي بندند و كره اش را كنارش ميگذارند و پس از مدتي كه كره شير خورد مادرش به او عادت مي كند و از آن موقع به بعد خود بز به كره اش شير مي دهد. اما اين حيله در مورد ميش ها كارايي ندارد زيرا موقعي كه ميش ناوردار را ببندند با پريدن به اين طرف و آن طرف مانع از شير خوردن بره اش مي گردد بدين جهت چاله أي درست به ابعاد بدن ميش در زمين حفر مي كنند كه براي آن نام زندان را در نظر گرفته اند. اين زندان به گونه أي است كه امكان هرگونه حركت را از ميش ميگيرد. بره را كه كوچک است و براحتي مي تواند در زير دست و پاي ميش حركت كند ، درون زندان مي اندازند و تا زماني كه ميش به بره اش عادت نكرده است او را از زندان بيرون نمي آورند. اين كار را معمولاً در شب هنگام انجام مي دهند. يعني در آغاز شب ميش و بره اش را در زندان مي اندازند و براي مصونيت از سرما پارچه أي روي زندان قرار مي دهند. ميش و بره اش تا صبح در زندان مي مانندكه پس از اين مدت معمولاً ميش به بره اش عادت مي كند اين ترفند در مورد بزهايي كه خيلي ناوردارند هم كارايي دارد.بعد از مدت پانزده روز كه خلمه ها علف خوار شدند. فردي به نام "خلمه چران" آنها را روزانه به چرا مي برد. اين كار هر روز صبح از ساعت ۶ الي 11 و موعدي كه علف زيادتر باشد تا 12 ظهر به طول مي انجامد. و به محض برگشت ، خلمه ها را به مادرشان ملحق مي سازند. پس از اتمام عمل شير دادن ، تمام گله را دور هم جمع كرده  و بر حسب عادت كره هاو بره ها( خلمه ها) براحتي از مادرشان جدا مي شوند. و دوباره خلمه هارا خلمه چران و گوسفندان را چوپان به چرا مي برند .اين كار بمدت ۶0 الي 70 روز بعد از عيد ادامه دارد. بعد از اين مدت خلمه ها را براي هميشه از مادرشان جدا مي كنند. و چراي خلمه ها شبانه روزي مي گردد. از اين مدت به بعد ممكن است گوسفندان براي دو دفعه در روز دوشيده شوند.