گروه زمین شناسی پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور گزارشی از روستای صخره ای میمند  را به عنوان یکی از شگفت انگیزترین جاذبه های تاریخی و طبیعی جهان تهیه کرده است. به گزارش باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران "ایسکانیوز"، روستای چند هزار ساله میمند هفتمین منظر فرهنگی ـ طبیعی و تاریخی جهان است که جایزه مرکوری "جایزه ای که از سوی دولت یونان و با همکاری مجامع فرهنگی بین المللی مانند یونسکو و ایکوموس «شورای حفاظت از بناها و محوطه های تاریخی» به آثاری که دارای شرایط و ضوابط فرهنگی، طبیعی و تاریخی منحصربه فرد باشند اهدا می شود" را دریافت کرده است. این گزارش جزییاتی در مورد روستای میمند، معماری صخره ای، موقعیت جغرافیایی میمند همچون خانه های روستا، قدمت، پیشینه تاریخی، کشاورزی، دامداری و صنایع دستی، خصوصیات طبیعی روستا مانند آب ها و رودخانه ها، کوه ها، آب و هوا و پوشش گیاهی و جانوری منطقه، روستاهای اطراف میمند، زمین شناسی، آثار باستانی و تاریخی آن از جمله کنده نگاری های روستا، بناهای تاریخی آتشکده و... ارایه شده است.
روستای میمند که در 38 کیلومتری شهرستان شهربابک در استان کرمان قراردارد، در مهر ماه 138۵ به عنوان روستای نمونه ملی گردشگری معرفی شد و تنها روستای تاریخی جهان است که هنوز روابط سنتی زندگی در آن جریان دارد.

غار را در میمند اشکَفت می‌گویند. آنها نه به شکل دالان، بلکه فضاهای منفی گشاده‌ای درون صخره‌ها، و شاید الهام‌بخش بناهای دست‌کند منطقه‌اند. چرا که بناهای دست‌کند اولیه (مانند لاخورین) که آنها را سُم یا بوکن می‌نامند، نیز بدون جزییاتی نظیر کیچه، درگاه، ایوان و … بوده و همچون اشکفت‌ها، صرفا فرورفتگی درون دیواره قائم کمر هستند، که گاه جلو آنها را با دیواره سنگچین محفوظ می‌کرده‌اند.از اشکفت‌ها می‌توان اشکفت کُرُم (قدمگاه حضرت علی)، اشکفت نوکِن (دارای چشمه‌ای درون خود)، اشکفت لاخیس را نام برد؛ که عظیم‌ترین آن‌ها اشکفتِ لاشکورگوئیه است‌ با دهانه‌ای حدود ۱۰۰ متر و ارتفاع و عمق حدود ۵۰ متر. آثاری از نقوش رنگی و کنده‌نگاره، درون و بیرون آن به چشم می‌خورد و باور‌های مذهبی نیز نسبت به آن وجود دارد و چشمه‌های فصلی یا دائم زیبایی در اطراف آن جاری است. کُتِ‌پلنگ (محل زندگی پلنگ در گذشته)، کُت خیک (محل امنی برای قرار دادن اشیا)، کُت مسکه‌دان (جای خنک برای نگهداری مسکه که همان کَره است)، حفره‌های طبیعی هستند با دهانه‌های تنگ‌تر از اشکفت‌ها. چاه‌برف در شمال غربی درِبِنِه در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی میمند جای گرفته و به نظر می‌رسد گسل یا شکافی‌ است که بالای آن با ریزش سنگ مسدود شده و آن را همچون غاری در آورده است که به گفته اهالی آب در تابستان نیز گاه در آن یخ می‌بندد.

قله کوه خورین، به شکل برآمدگی‌ایست که اهالی آنرا تیر می‌نامند و با ارتفاع ۳۰۰۰ متر از سطح دریا، بلندترین قله منطقه است و از دور کمی به شکل کلاه نمدی و شاخصی برای یافتن مکان میمند از چند ده کیلومتری است. این قله برف‌گیر، که دور‌نمای زیبای آن، مشرف بر میمند، همواره خودنمایی می‌نماید، از نزدیک مجموعه‌ای شگفت‌انگیز از خلل ‌و فرج و حفره‌های کوچک و بزرگ صخره‌های آتشفشانی را با رنگ‌های خیره کننده طیف سیاه، قهوه‌ای، سرخ، نارنجی و زرد را به نمایش می‌گذارد. فاصله آن از میمند حدود ۵کیلومتر است.

پایگاه میراث فرهنگی روستای میمند به عنوان پروژه‌ای ملی، از سال ۱۳۸۰ زیر نظر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، فعالیت متمرکز خود را با اهداف زیر در آنجا آغاز نموده ‌است.

• حضور مداوم کارشناسان در روستا؛ لمس شیوه زندگی بومی و ارتباط با مردم و مسوولین
• نگاه همه جانبه و چند رشته‌ای به ابعاد گوناگون اجرایی، مدیریتی، پژوهشی، حفاظتی و … در روستا در مقیاس ملی و بین‌المللی و دستیابی به طرح‌های جامع با نگاه به توسعه پایدار
• کاهش گره‌ها و پیچیدگی‌های اداری و افزایش پویایی
• پرورش نیروهای کارآزموده متخصص در محیطی پویا، ملموس، وچند رشته‌ای
• ایجاد مرکز اسناد و مدارک علمی و فنی پویا و به روز

چکیده فعالیتها

• پژوهش
  فرهنگ جامع میمند، نقشه‌برداری‌ها، شناسایی آثار طبیعی و مصنوع منطقه، گزارش جامع معماری (‌به زبان فارسی و انگلیسی)، آسیاب‌ها، باستان‌شناسی، مردم‌شناسی و زبان و گویش ( پژوهشکده زبان و گویش)، جامعه‌شناسی و جمعیت، صنایع‌دستی و ابزار، ادبیات عامه، قوم‌گیاه‌شناسی، قوم‌جانورشناسی، پزشکی سنتی، خوارک، گیاهان‌دارویی، نمونه‌های دیگر معماری دست‌کند در ایران و جهان
• حفاظت
  تهیه پرونده های ثبتی روستا و حریم آن و تعیین ضوابط و نظارت و نگهبانی، تهیه و تدوین منشور مرمت و طرح‌های جامع در زمینه‌های ساماندهی، حفاظت، گردشگری و … در مسیر توسعه پایدار
• مرمت
  خانه‌ها و فضاهای احیا شده، سقف‌ها، راه‌آب‌ها و آبریزگاه‌های بومی، آسیاب، درها و درگاه‌ها، سنگ‌چین‌ها
• احیاء فضاهای بومی
  خانه‌ها و مهمان‌پذیر‌های شخصی، پایگاه (اقامتگاه، دفتر، آشپزخانه)، مهمانسرا، فروشگاه صنایع دستی، موزه مردم‌شناسی، نمایشگاه و مرکز اسناد، رستوران، کارگاه- نمایشگاه هنرهای سنتی
• احیاء و همخوان‌سازی ساخته های جدید
  پل و حمام و آبریزگاه کنار آن، آبریزگاه مسجد، آبریزگاه کنار مدرسه
• محوطه سازی
  توسعه فضای سبز بومی، کپرهای سایه گستر و جایگاه‌های کمپینگ و اقامت نیمروزه در فضای باز و نیمه باز، سکوهای نشیمن و سطل‌های زباله و نورپردازی، پارکینگ و …
• احیاء هنرهای سنتی
  نمدمالی، نجاری، آهنگری، سفتوبافی، پرده دشتی، ریسندگی و بافندگی…
• آثار نوین به شیوه بومی
  آبریزگاه و حمام پایگاه، گمبه نگهبانی، کپرها، سکوهای نشیمن، پارگینگ، توسعه فضای سبز و محوطه‌سازی‌ها
• احیای آداب و رفتارها
  لباس، بازی‌های محلی، خوراک، زبان و گویش، بهره‌گیری از اسب
• معرفی و آموزش
  آموزش نیروهای بومی و غیر بومی در سطوح کارشناسی و کاردانی، استادکاری و کارگری، پذیرش کارآموزان داخلی و خارجی، شرکت در - یا برگزاری نمایشگاه‌ها، سمینارها و کارگاه‌ها، تهیه فیلم و نماآهنگ، ایجاد مرکز اسناد و مدارک علمی و فنی پویا و به روز، تهیه گزارشات فنی و اجرایی و پژوهشی
• تجهیز
  برقرارسازی مقر پایگاه و تجهیز آن به امکانات اقامتی، پژوهشی و اجرایی و نیروی انسانی آزموده

 پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری روستای میمند، فعالیت‌های فوق را در نیم دهه گذشته، با تاکید بر موارد زیر به انجام رسانده است:

• ارتقای خودباوری بومی، که با حضور فعال نیروهای پایگاه در محل و آمیختگی آن با مظاهر گوناگون بومی (انتخاب مکان، خوراک، بکارگیری واژگان و اصطلاحات، روشهای مرمت، ساخت و تولید، تفریح و اوقات فراغت و …) و مشورت همتراز بین کارشناسان و بومیان که به رشد هردو می‌انجامد.
• ایجاد تعاملی کارآمد بین کارشناسان، بومیان، طبیعت و مسئولین
• توجه به ابعاد گوناگون توسعه بومی ( پژوهش و مستندسازی ، آموزش نیروی انسانی، احیا، نوآوری، …)
• تجربه شیوه بداهه بومی و مدیریت مقتضایی، که با توجه به شرایط و امکانات کشور و روستا، توان و تخصص بومیان و یا کارشناسان غیر بومی مقیم، اولویت نیازها و درخواست اهالی‌، و طبیعت ارگانیک بستر و مصالح معنا می‌یابد.
• تجربه، اجرا و مستند سازی صدها نمونه از جزییات قابل تامل که بخش زیادی از آنها نوآورانه و ویژه مکان و زمان خود است.
• انجام پذیری و تداوم فعالیت‌ها در حوزه ها و رشته های گوناگون و همنشینی کارآمد آنها در کنار یکدیگر
• تاثیر عملکرد پایگاه در حفظ و افزایش حدود۵۰% جمعیت با بازگشت تعدادی از روستاییان مهاجر، به‌ویژه جوانان به میمند؛ همچنین ترغیب به جابه‌جایی از خانه‌های دست‌ساز بنایی به خانه‌های دستکند.
• بهره‌گیری گسترده و ابتکاری از شیوه‌های بومی درمرمت، ساخت، بهسازی، معماری داخلی، صنایع دستی و …
• به روز کردن کاربری در فضایی اصیل و تاریخی و بدوی کم نظیر با حداکثر بهره‌گیری از مصالح و روشهای بومی
• بهره‌گیری از تکنولوژهی در مواردی مانند؛ حفظ محیط زیست، استحکام بخشی و تجهیز، با در نظرگیری همخوانی بصری
• آموزش و پرورش کارشناسان، کارآموزان غیر بومی ایرانی و خارجی از طریق حضور و کار در محل، گذراندن دوره‌های کارآموزی، تدوین کامل مطالعات و فعالیت‌ها و روش‌ها، برگزاری و یا شرکت در همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و سمینارها در رشته‌های گوناگون
• پایدارسازی توسعه بومی با سیاست‌ها و راهکارهایی نظیر:
• مطالعه و احیای صنایع‌دستی بومی، به روز سازی آن‌ها و غنی‌سازی ارائه کالا، بازاریابی در سطوح گوناگون منطقه‌‌ای، کشوری و جهانی
• آموزش نیروهای بومی، به ویژه جوانان، در سطوح گوناگون؛ کارگری، استادکاری معماری و رشته های گوناگون صنایع دستی و کارشناسی و مدیریتی
• تدوین اسناد روشهای حفاظت و مرمت و احیا و مدیریت، به عنوان مرجع
• ساماندهی فضاهای مورد استفاده گردشگران و کاهش آشفتگی و آسیب کنترل نشده ناشی از حضور و رفتار در مکان‌های نامناسب
• بهره‌گیری از فضاها و رفتار اصیل بومی و یا همخوان با بستر فرهنگی- طبیعی منطقه در اقامت و ساخت زمانی برنامه های گردشگران به عنوان راهکاری که:
  • به خودباوری و حفظ شأن و اصالت رفتار درکنش و واکنش اهالی در برابر گردشگران کمک می‌نماید.و نهایتا ضمن ایجاد رونق اقتصادی به تقویت و احیای ارزش های اصیل زندگی و کالبد بومی می‌انجامد
  • احتمال بروز رفتار مخرب گردشگر را، به برنامه‌های هدفمند و متکی بر ارزش‌های بومی تغییر می‌دهد.
  • به ترویج و یادآوری‌ ارزش‌های زندگی بومی در راستای سلامت تن، روان و محیط زیست کمک می‌نماید.
• تغییر جایگاهی نسبتاً ناشناخته و رو به اضمحلال به محیطی پویا و پررونق‌تر و احراز موقعیت‌هایی نظیر برنده شدن جایزه چشم اندازهای فرهنگی ملینامرکوری سال ۲۰۰۵ ، به‌ عنوان نشانه‌ای خوش یمن!

هنگامي كه يكي از اهالي دار فاني را وداع ميگويد يک نفر به پشت بام رفته و با فرياد بلند اهالي را از موضوع با خبر ميكند  كه به اين عمل( مرغي بون یا مقری بوم) گفته مي شود . در اين لحظه اهالی جهت عرض تسليت و تدفين متوفي به طرف خانهْ صاحب عزا می روند. صاحب عزا دو الي سه دكمه از بالاي پيراهن خود را  باز كرده و تا 7 روز به همين طريق سينه چاک است. ميت را پس از طي اعمال واجب اعم از: غسل، كفن، تشييع، نماز ميت و …  به خاک مي سپارند و همگي به طرف خانه صاحب عزا حركت كرده و براي او صبر آرزو ميكنند و گاهي قهوه أي مينوشند يا سيگار ميكشند و يا چپقي چاق ميكنند تا به اصطلاح دهني تلخ كرده باشند. هنگام خداحافظي از صاحب عزا جملاتي از قبيل: غم آخرتان باشد، تسليت عرض ميكنم ، خدا صبرتان دهد  را ميگويند. صاحب عزا چند قاري قرآن را دعوت كرده كه در زبان محلي به آنها  ملا مي گويند. ملاها موظفند در مدت سه روز در خانه صاحب عزا ( كه معمولاً مراسم پرسه در آنجا بر گزار مي شود) مانده و قرآن بخوانند. در گذشته ملاها موظف بودند كه در اين مدت سه روز حتماً قرآن را ختم كنند اما در حال حاضر خود را ملزم به اجراي اين امر نمي دانند و فقط سه روز به طور پراكنده قرآن مي خوانند. البته در گذشته نه چندان دور ملاها موظف بودند كه سه روز را بالاي قبر متوفي چادر زده و بصورت شبانه روزي قرآن را ختم كنند. كه اين رسم هم اكنون بكلي منسوخ شده است. در روز سوم صاحبان عزا مردم را دعوت مي كنند و از صبح تا ظهر مانند دو روز قبل مراسم پرسه ادامه پيدا مي كند و هنگام ظهر ملاها قرآن خواندن خود را با سوره الرحمن ختم ميكنند. سپس به مدعوين نهار داده شده و بعد از ظهر همگي به سر قبر متوفي ميروند و فاتحه مي خوانند. سخنرانان سخنراني كرده و مداحان به مداحي مي پردازند و مراسم پرسه به پايان مي رسد. در گذشته مراسم روز سوم بنام مراسم قبر بندان معروف بوده و پس از پايان مراسم قبر را مي بسته اند. در بستن قبر بيشتر از ملاها ( قاريان قرآن ) استفاده مي شده است. از روز هفتم به بعد يكي از ريش سفيدهاي محل پيش قدم شده و عزاداران را به حمام برده و لباسهايشان را  عوض كرده و آن دگمه هايي را كه در روز اول به نشانه عزا باز گذاشته بودند، مي بندد . بعد از تقريباً يكسال پرسه أي براي متوفي برگزار مي شود كه به "آش سال" معروف است اين مراسم مانند روز سوم برگزار مي شود و در گذشته رسم بوده كه در پايان اين مراسم تخته سنگي را كه بر روي آن نام متوفي و حتي اجداد او حک شده بوده بالاي قبرش مي گذاشته اند. خطي كه بر روي سنگ قبر كنده مي شده توسط خود اهالي و بوسيله فلز مخصوص و تيشه منقوش مي شده است .

در گذشته ای نه چندان دور مراسم ختنه سوران در میمند معمولاً در اواخر تابستان انجام ميگرفت تا بچه ها براي مدرسه رفتن آماده شوند. در اين مراسم فرد ميزبان اقوام و خويشان را دعوت نموده و سپس يک دلاک را هم دعوت مي كرد(دلاک در گذشته نقش دكتر در ختنه كردن را ايفا ميكرده است). سپس گوسفندي را كشته و جشني بر پا مي نمود. در اين جشن آقا پسر را بر روي تختي كه معمولاً از روي هم قرار دادن رخت خوابها درست شده است مينشاندند و آنگاه با سلام و صلوات، دلاک يا دكتر كار خود را شروع ميكرد. چون در گذشته مواد بي حس كننده وجود نداشته است براي كاهش درد سعي مي شده ذهن پسر بچه ها را به مسائل جنبي هدايت كنند تا به ختنه شدن و عملي كه اتفاق مي افتد فكر نكنند. براي اين منظور اطرافيان هر كدام مبلغي پول به پسر بچه مي دادند و كمي نبات در دهان پسر بچه گذاشته تا به هنگام درد نتواند زبانش را گاز بگيرد بعد از پايان عمل از شركت كنندگان پذيرايي بعمل آمده و مراسم تمام مي گردید. در طول مراسم لوطی ها با ساز و دهل محلی لحظات شادی را برای دعوت شدگان فراهم می نمودند.

دکتر لیالی معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور گفت: هتل صخره ای میمند را با بهترین کیفیت و تجهیزات به زودی خواهیم ساخت که در جذب گردشگر و توریست و ایجاد اشتغال موثر باشد. ایشان که به دعوت مهندس رضاحسینی نماینده مردم شهربابک در مجلس شورای اسلامی برای بازدید از جاذبه های گردشگری شهرستان شهربابک به روستای صخره ای میمند سفر کرده بود افزود: از آنجاییکه سه منطقه گردشگری در سفر رئیس جمهور به شهربابک مشخص شده این مناطق برای ما مهم هستند و کارهای لازم را برای آنها انجام می دهیم.