نمايشگاه عکس دانشجويان معماري درباره دو روستاي تاريخي کندوان و ميمند در کندوان برگزار شد. "کيارش اقتصادي" مدير پايگاه ميراث فرهنگي ميمند با بيان اين مطلب به CHN گفت: «هفته گذشته همايش يک روزه‎اي درباره معماري روستاي کندوان و مقايسه اين روستا با روستاي ميمند در کندوان برگزار شد.» وي افزود: «در حاشيه اين همايش دانشجويان معماري دانشگاه آزاد "هريس" نمايشگاه عکسي از دو روستاي کندوان و ميمند برگزار کردند.» اقتصادي با بيان اينکه اين نمايشگاه به مدت يک هفته برگزار شد، درباره اهداف برگزاري اين همايش گفت: «دو روستاي کندوان و ميمند از نظر معماري دستکند و جريان داشتن زندگي بسيار شبيه به هم هستند. در اين همايش درباره روش‎هاي مرمت خانه‎هاي اين دو روستا، تفاوت نوع مصالح و نحوه مديريت پايگاه مقالاتي ارائه شد.» به گفته مدير پايگاه ميراث فرهنگي ميمند، کارشناسان اين پايگاه در حاشيه برگزاري اين همايش فيلمي مستند از روستاي کندوان را براي تکميل آرشيو فيلم‎هاي پايگاه ميراث فرهنگي ميمند تهيه کردند. روستاي تاريخي ميمند، مركز دهستان ميمند، از توابع شهرستان شهربابک است. اين روستا ساختار ويژه‌اي در معماري و ساخت سكونت‌گاه‌هايي روستايي دارد. در اين روستا دژي مركب از دخمه‌ها وجود دارد با حدود چهارصد متر مربع مساحت و 1۵ اتاق سنگي دايره‌اي شكل بدون سقف. اين مكان ظاهرا محل دفن مردگان بوده است چرا كه استخوان‌هايي همراه با اشياي ديگر در آن كشف شده است. ميمند نخستين و تنها پايگاه پژوهشي تاريخي كشور است كه موفق به كسب جايزه ملينا‌مركوري يونان شد.

«سفر به اعماق تاریخ»

از نوادر سفرهائی بود که بهنگام راه افتادیم. به مانند همیشه من و نیلو ردیف جلوی اتوبوس را برای بهتر دیدن جاده انتخاب کردیم. هنوز در صندلی­هایمان آرام نگرفته بودیم که متوجه شدیم نگاه­های کاوشگرِ همسفران، یکدیگر را به آشنائی بیشترِ باهم فرا می­خواند. اینچنین بود که بچه ها به بهانه ی تعارف خوراکی سر صحبت را با هم باز می کردند و دوستی­ها شکل می گرفت.

از آنجا که سفر به گونه ای برنامه ریزی شده بود که از حداقل زمان بیشترین بهره را ببریم، این بود که مسعود هاشمیان – طراح بازی و سرگرمی – بچه­ها را به نخستین بازی در اتوبوس فراخواند. اما من در این میان بر آن بودم که بدور از قیل و قال بچه­ها برای روزنامه­ای که در سفر بنا بود با امین رضوی و مسعود بربر درآوریم، تذکره نامه­ای به طنز برای شروین وکیلی بنویسم. اینچنین شب را در اتوبوس به صبح رساندیم. راه، طولانی و خسته­کننده بود ولی با این وجود، صفا و صمیمیت جمع، راه طولانی را کوتاه و خستگی را از تنمان بدر کرد.

پیش از ظهر به میمند رسیدیم. روستائی در استان کرمان و در نزدیکی شهربابک. وجه تسمیه­ی نام این روستا، از آغاز ذهنم را درگیر خود کرده بود، یکی از اهالی میمند در روزهای بعد در پاسخ به این درگیری ذهنی ام گفت: از آنجا که میمندی­ها برای کندن خانه­هایشان در دل صخره های سخت، می می­نوشیدند، اینجا به میمند معروف شده است. در همان نگاه اوّل، معماری بی­نظیر میمند مرا مجذوب خویش کرد. در برابرم روستائی را می­دیدم که دیرینگی آن برپایه ی یافته های باستان­شناسی به 12 هزار سال می­رسید. روستائی با نزدیک به 400 خانه (یا به گویش میمندی ها: کیچه) در دل صخره­های استوار، بیانگر زنجیره­ی پیوسته­ای از نسل­هائی بود که هزاران سال پشت اندر پشت در این روستا زیسته­اند و چنین شکوهی از معماری صخره­ای را در برابر دیدگانمان نهاده اند.

برای خوردن صبحانه به سفره­خانه­ی روستا رفتیم. سفر­ه­خانه ای کنده شده در پنج کیچه با میزهائی سنگی که بر روی پایه­های چوبی قرار گرفته­اند با صندلی ها و لامپ های آویزان از تنه­ی درختان بریده شده روستا، فضائی ساده و بی­آلایش، در عین حال شگفت و جذاب برایمان رقم زد که روزان و شبان بعدی را نیز در آنجا مهمان غذاهای محلی میمند مثل: کله­جوش، قرمه و ... نان های تاوه، کماچ،کُرنون و ... و نوشیدنی اسپار و چای آلاله اش بودیم که خود جلوه­ای دیگر از جذابیت­های این روستای بی­مانند بود.

پس از صبحانه و معارفه­ای مفصل در یکی از کیچه­ها منزل کردیم. بی­تردید این خانه­های دست­کند میمندی­ها در دل صخره­ها با توجه به پیشینه­ی 12 هزار ساله­ی روستا نمی­تواند بی ارتباط با آئین رازآمیز مهر باشد. بنا به باور مهرپرستان، مهر یا میترای جاودانه از دلِ صخره­ای زاده شده و چه چیز نزدیک­تر از خانه­های صخره­ای زوال­ناپذیر به میترای شکست­ناپذیر است.

پس از ساعتی استراحت و خوردن ناهار، سرگرم درآوردن نخستین شماره روزنامه­ی سفرمان با عنوان خط­راهه؛ میمندنامک شدیم که برایِم تجربه­ای بسیار متفاوت و شیرین از کارهای پیشین بود که در اینجا مجال پرداختن به آن نیست. دم دمای غروب بود که همراه سایر همسفران در یکی از کیچه­ها گردآمدیم تا درباره­ی مفهوم هویّت گفت­و­گو کنیم. این کارگاه محصول خلاقیّت شروین بود که با مدیریت بی­مانند خود تلاش کرد سنّت تک گوئی (مونولوگ) را که در فرهنگ ما ریشه­ای عمیق دارد، تبدیل به گفت­و­گو (دیالوگ) کند والحق که او با نگاه جامعش به مسائل در این راه موفق بود، بطوریکه که بیشتر بچه­ها داوطلبانه در این گفت­و­گو شرکت کردند و نهایتاً با نتیجه­گیری که شروین از بحث­ها کرد، باشندگان با اندوخته­ای تازه کیچه را ترک کردند.

پیش از خوردن شام به تماشای آسمان پُرستاره­ در سکوتِ شبی کویری رفتیم. آسمانی که هرچه بیشتر به آن می نگریستیم بیشتر متوجه حقارت و در حین حال عظمتِ انسان می شدیم. حسِی متناقض و سرگیجه آور.

شب را در کیچه به صبح رساندیم. فضای این کیچه­ها کاملاً دوده گرفته است، چراکه در آنها دودکش وجود ندارد. این دوده­ها که حاصل آتش­افروزی در اجاق­ (یا به گویش میمندی: دیدان؛ دید=دود)­ های کیچه­هاست، مانع ریزش شن­ریزه­های سقف می­شود.

آفتاب نزده راهی کوهِ تیردون در نزدیکی روستا شدیم تا طلوع آفتاب ایرانشهر را از آنجا نظّاره کنیم. چه صحنه­ی دلربا و وصف­ناپذیری است این طلوع خورشید در آسمان کویر. از کوه که پائین می­آمدیم، مجالی شد تا با شیوه­ی معیشتِ اندک جمعیت باقی­مانده­ی میمند که بر دامداری و کشاورزی است، از نزدیک آشنا شویم. شوربختانه با راه­اندازی کارخانه­ی مسی در اطراف میمند، این روستا دچار خشکسالی و آب­های سمّی شده و این امر دامداری و کشاورزی میمندیان را به نابودی کشانده. لختی با خود می­اندیشم چرا این ناآگاهان اندکی پیش خود فکر نمی­کنند که به جای راه­اندازی کارخانه­ی مس و فلج کردن میمند، می توانند این روستا را به بزرگترین قطب گردشگری جهان بدل کنند. براستی مگر میمند چه از کاپدوکیه­ی ترکیه و دیگر روستاهای صخره­ای جهان کمتر دارد که سالانه میلیون­ها جهانگرد را جذب خود می­کنند؟! البته بزرگترین مزیت میمند بر روستاهای مشابه خود در جهان این است که هنوز زندگی در میمند جاری است و همزیستی انسان و طبیعت منجر به آفرینش این معماری شگفت­انگیز شده و جاودانگی و ویران­ناپذیری آن پیوستگی تمدن در این منطقه را سبب شده است و  این چیزی است که در سایر معماری­های صخره­ای جهان دیده نمی شود.

پس از استراحت، ناهار و درآوردن دومین شماره روزنامه، به دومین کارگاه شروین با عنوان سوژه و قدرت رفتیم. پس از این کارگاه بود که تصمیم گرفتم روی نظریات شروین درباره­ی تاریخ و فرهنگ مطالعه­ای جدی انجام دهم و ...

شب هنگام نیز به خیام­خوانی، بیدل و حافظ­خوانی در کنار آتش گذشت. صبح روز بعد عزم دیدنِ روستا و گفت­وگو با اهالی میمند که همه پا به سن گذاشته بودند، کردیم. از گفت­و­شنود با آنها پی بردم که چه انسان­های آگاهی هستند. گمان می کنم میمند برای مردم­شناسان فرصت استثنائی را فراهم می­کنند تا از نزدیک با فرهنگ عامیانه­ی ایرانیان باستان آشنا شوند. در جائی خواندم که زبانشناسان در گویش روزمره­ی میمندی نزدیک به 1000 واژه­ی پهلوی ثبت کرده اند که این خود شاهدی بر این مدعاست.

آتشکده­ی میمند که اکنون تبدیل به تنها موزه­ی این روستا شده، حمام که دارای راهرو، رختکن، خزینه و تونی در زیرش و گرمخانه ی مجزا بود، قبرستان قدیمی، مسجد و حسینیه­ی این روستا نیز دیدنی و هر یک دارای ویژگی­های خاصِ خود بود.

در حالی که هوا تاریک شده بود و صدای جیرجیر جیرجیرک­ها و ناله­ی کبک­ها فضای روستا را آکنده کرده بود، راهی تهران شدیم. در اتوبوس باز مسعود بچه­ها را بازی­هایش سرگرم کرده و پویان به نقالی شاهنامه.

برگرفته از وبلاگ: روزنامک/نوشته: مسعود لقمان